http://www.iatronet.gr/newsarticle.asp?art_id=10532

http://www.enet.gr/?i=news.el.ygeia&id=120113

Η πανδημία γρίπης λοιπόν δεν ήταν παρά ένα σκάνδαλο, και μάλιστα “το μεγαλύτερο του αιώνα”. Να φροντίσουμε μόνο να μη την πάθουμε σαν τον ψεύτη βοσκό στην επόμενη πανδημία. Το 1976 στην Αμερική αντιδράσανε σε κάτι που ΔΕΝ ήταν πανδημία, και το 2009 αντιδράσαμε σε μια πανδημία που τελικά ήταν αρκετά πιο ήπια από ότι αναμενόταν (πλην όμως ΗΤΑΝ πανδημία, βλ. παρακάτω). Οι πανδημίες όμως του 1918, του 1959 και του 1968 δεν ήταν όμως ούτε ήπιες ούτε αστείες, και το ίδιο μπορεί να είναι και η επόμενη.

Δε παύω βέβαια να αναρρωτιέμαι: που ήταν αυτοί οι άνθρωποι τόσους μήνες? Μιλούν για σκάνδαλα και καταθέτουν ψηφίσματα τώρα, που φαίνεται να έχουμε περάσει την κορυφή της επιδημίας (αν και δε πρέπει να το δένουμε και κόμπο). Γιατί δε τα λέγαν αυτά τον Οκτώβριο, ή ακόμα νωρίτερα, που θα μπορούσαν να είναι και πιο αποτελεσματικοί? Αλλά είπαμε… πρώτα περιμένουμε να δούμε πόσο άσχημα θα εξελιχθεί η πανδημία, και μετά βγαίνουμε και πετροβολάμε. ΟΚ, τελικά δε γίνονται μόνο στην Ελλάδα αυτά.

Να θυμίσω παρεπιμπτόντως (το έχουμε ξανασυζητήσει αυτό στο blog) οτι ο Παγκόσμιος Οργανσμός Υγείας (WHO) ούτε άλλαξε κανένα κριτήριο ως προς το τι είναι πανδημία, ούτε βιάστηκε να κηρύξει πανδημία. Απλά παγιδεύτηκε από τα ίδια τα σχέδιά του διότι όλοι θεωρούσαμε δεδομένο οτι ένας νέος ιός γρίπης, έναντι του οποίου ο πληθυσμός δεν έχει ανοσία, απαραιτήτως προκαλεί και σοβαρή νόσο. Έτσι από παλιά ο ορισμός της πανδημίας δεν ασχολούταν με το τι νόσο προκαλεί, αλλά με το αν έχει εξαπλωθεί ο ιός γεωγραφικά. Επειδή λοιπόν στον WHO δεν είναι καραγκιόζηδες, τον Μάιο ο ιός είχε εξαπλωθεί και τα κριτήρια για πανδημία πληρούνταν ήδη, όμως σωστά o WHO καθυστέρησε να κηρύξει την πανδημία μέχρι τον Ιούνιο, λαμβάνοντας υπόψη οτι ο ιός δεν έδειχνε τόσο απειλητικός.

Το αν ο WHO έχει σχέσεις με φαρμακευτικές είναι διαφορετικό θέμα, και καλά θα κάνουν να το ξεκαθαρίσουν για να μην υπάρχουν σκιές. Όμως πρέπει να καταλάβουμε οτι τα πράγματα δεν είναι μαύρο-άσπρο, αλλά άπειρες αποχρώσεις του γκρίζου. Δεν υπάρχει άνθρωπος που να αντιπαθεί τις φαρμακευτικές (και ιδιαίτερα τους φαρμακάδες) περισσότερο από μένα, όμως για να είμαστε σοβαροί δεν πρέπει να το μπλέκουμε αυτό με τα επιστημονικά ζητήματα, τα οποία πρέπει να κρίνονται αυτοτελώς και επί της ουσίας. Θέμα με τη γρίπη υπάρχει, και ο κίνδυνος πανδημίας γρίπης είναι πάντα υπαρκτός, είτε από τη γρίπη των χοίρων είτε από οποιονδήποτε άλλο νέο ιό γρίπης προκύψει στο μέλλον. Διαφορετικό όμως θέμα είναι η διάθεση των φαρμακευτικών να κερδοσκοπήσουν από τον κίνδυνο αυτό.

Επιστρέφω σ’αυτόν τον κύριο από το Συμβούλιο της Ευρώπης, ο οποίος μίλησε και για ένα εμβόλιο γρίπης της εταιρίας Novartis, ονόματι “Obta Flu”, το οποίο λέει παρασκευάζεται από “καρκινικά κύτταρα”…

Και αναρρωτιέμαι: τόσοι δημοσιογράφοι ελληνικών και ξένων εφημερίδων, δε γνωρίζουν οτι το εμβόλιο γρίπης που πουλάει η Novartis είναι το Focetria? (Το οποίο μάλιστα είναι αυτό που έκανα και ο ίδιος). Μια αναδρομή στο SPC του Focetria το οποίο υπάρχει στο site του EMEA (Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων) πιστοποιεί οτι το εμβόλιο αυτό παράγεται με τον παραδοσιακό τρόπο, δηλαδή σε αυγά κότας. Το ίδιο και το άλλο εμβόλιο που κυκλοφορεί στη χώρα μας, το Pandemrix, ενώ το Celvapan (που δεν κυκλοφορεί στην Ελλάδα) παράγεται σε κυτταροκαλλιέργεια Vero-cell, τα οποία δεν είναι καρκινικά αλλά κύτταρα νεφρού από πίθηκο.

Επίσης οι δημοσιογράφοι δε ξέρουν οτι τα τρία αυτά εμβόλια (Focetria, Pandemrix και Celvapan) είναι τα μόνα που έχουν λάβει ευρωπαϊκή έγκριση από τον ΕΜΕΑ, και όχι κάποιο εμβόλιο ονόματι “Obta Flu”? Δε κάνανε τον κόπο να κάνουν ένα google search να δουν τι είναι αυτό? Ούτε σκεφτήκαν να κάνουν search στο site του EMEA (ο οποίος φαίνεται δεν έχει ιδέα για κανένα “obta flu”)?

Ας είναι… Μετά Χριστόν προφήτες υπάρχουν πολλοί. Αναρρωτιέμαι μόνο αν ο παρακάτω κύριος θα πεθάνει από το θανατηφόρο και καρκινογόνο εμβόλιο. Καλό βράδυ…

Το βασικότερο είναι οτι, πλέον, έχουμε “καβατζάρει” το χειμερινό κύμα της γρίπης. Όπως φαίνεται στην τελευταία εβδομαδιαία έκθεση του ΚΕΕΛΠΝΟ, η υψηλότερη δραστηριότητα της (δηλαδή πόσοι άνθρωποι εκτιμάται οτι αρρώστησαν εκείνη την εβδομάδα) καταγράφηκε στην εβδομάδα 48, δηλαδή 30 Νοέμβρη με 6 Δεκέμβρη. Έκτοτε είμαστε σε φάση καθόδου του πανδημικού κύματος, καθώς τις τελευταίες δύο εβδομάδες η δραστηριότητα της γρίπης μειώθηκε.

Το ίδιο συμπέρασμα φαίνεται να βγαίνει και από τους καταγεγραμμένους θανάτους από γρίπη, πάντα σύμφωνα με την αναφορά του ΚΕΕΛΠΝΟ. Μετά από μια κορύφωση στην εβδομάδα 49 (οι θάνατοι όπως είναι λογικό έχουν μια χρονική καθυστέρηση από τη στιγμή που νοσεί κανείς), την εβδομάδα 50 είχαμε έναν λιγότερο, και απ’ όσο ακούμε στα κανάλια για την εβδομάδα που μας πέρασε (51) δε πρέπει να έχουμε πάνω από 10 θανάτους.

Τι θα γίνει από δω και πέρα? Είναι πολύ δύσκολο να πει κανείς. Το μόνο που -θεωρώ- λίγο πολύ σίγουρο είναι οτι ΔΕΝ έχουμε τελειώσει με τη γρίπη. Οι περισσότερες εκτιμήσεις είναι πως θα έχουμε άλλο ένα κύμα μέσα στην άνοιξη (πιθανόν πριν τελειώσει ο Φλεβάρης). Θα υποχωρήσει τελείως η γρίπη μέσα στο χειμώνα? Πιστεύω οτι είναι λιγότερο πιθανό. Πιο πιθανό είναι να συνεχίσει να μεταδίδεται, με χαμηλότερο αλλά αρκετά υψηλότερο από την εποχική γρίπη ρυθμό, λίγο αργότερα να κάνει ένα ακόμη κύμα, και μετά να μας αφήσει μέχρι τον επόμενο χειμώνα.

Έχετε υπόψη οτι η μετάδοση της γρίπης ευνοείται από τον κρύο και ξηρό καιρό. Ακόμη πως θεωρείται πιθανό οτι οι άλλοι αναπνευστικοί ιοί (ιοί που προκαλούν λοιμώξεις ανωτέρου αναπνευστικού πέραν από τη γρίπη, όπως ρινοϊοί, αναπνευστικός συγκυτιακός ιός, κλπ), η συχνότητα των οποίων αυξάνεται στην καρδιά του χειμώνα, ανταγωνίζονται τη γρίπη στη μετάδοσή της. Από την άλλη οι γιορτές, που τα σχολεία κλείνουν, ο κόσμος ανταλάσσει επισκέψεις σε φίλους και συγγενείς, κλπ, προσφέρουν μια εξαιρετική ευκαιρία “ανακατέματος” του πληθυσμού και διασποράς της γρίπης. Αυτό μετά τις γιορτές μπορεί να τροφοδοτήσει το επόμενο πανδημικό κύμα.

Εν πάση περιπτώσει όμως, όλα αυτά είναι υποθέσεις, και παραμένει να δούμε τι ακριβώς θα συμβεί.

Παράλληλα, μια σημαντική είδηση ήταν αυτό εδώ το άρθρο από την Αγγλία, το οποίο τεκμηριώνει οτι η θνητότητα της γρίπης είναι πάρα πολύ μικρή, αρκετά κάτω από το 1/1000. Αυτό προκύπτει με βάση τις μέχρι σήμερα επιδημιολογικές πληροφορίες για την Αγγλία, που προφανώς δεν έχουν καμμία σύγκριση με τις δικές μας.

Πέραν από τη θνητότητα όμως, το άρθρο παρέχει και μερικά ακόμη πολύ ενδιαφέροντα συμπεράσματα. Πρώτον, η θνητότητα από γρίπη (δηλαδή θάνατοι σαν ποσοστό όσων προσβάλλονται) ήταν μικρότερη στα παιδιά και πολύ μεγαλύτερη στους ηλικιωμένους, ακριβώς όπως ξέραμε και για την εποχική γρίπη. Δεύτερον, παρά το γεγονός αυτό, προσβάλλονται αρκετά και πεθαίνουν οι νέες ηλικίες (πράγμα που δε συνέβαινε με την εποχική γρίπη) και η διάμεση ηλικία όσων πέθαναν ήταν μόλις 40 έτη. Τρίτον, το ένα τρίτο όσων πέθαναν δεν είχαν κάποιο υποκείμενο νόσημα (ή είχαν κάποιο πολύ ήπιο πρόβλημα υγείας, που δε θα τους κατέτασσε σε ομάδα υψηλού κινδύνου). Τέταρτον, σχεδόν όλοι είχαν μεν πάρει tamiflu αλλά το ξεκίνησαν μετά το 48ωρο από την έναρξη των συμπτωμάτων, πράγμα που -για μένα- πιστοποιεί το πόσο δύσκολο πρακτικά είναι να αντιμετωπίσεις μια πανδημία γρίπης με το tamiflu.

Φαίνεται λοιπόν για άλλη μια φορά οτι γλιτώνουμε τα χειρότερα από αυτή την πανδημία γρίπης, τηρουμένων των αναλογιών βέβαια γιατί έχουν πεθάνει ήδη κάποιοι άνθρωποι και μάλιστα κάποιοι από αυτούς νέοι και υγιείς. Τονίζω οτι τα πράγματα θα μπορούσαν με τη γρίπη να είναι πολύ χειρότερα. Φαίνεται όμως οτι ο νέος ιός παρ’ότι έχει (ως νέος) αυξημένη μεταδοτικότητα, έχει μικρή παθογονικότητα στη μεγάλη πλειοψηφία των περιπτώσεων.

Ένα ακόμη πιο ενδιαφέρον άρθρο που δημοσιεύτηκε πρόσφατα, δίνει μια “βιολογική” εξήγηση για το γεγονός αυτό (της μεγάλης μεταδοτικότητας αλλά χαμηλής παθογονικότητας). Την διατυπώνω απλοποιημένα: φαίνεται οτι εκείνα τα αντιγόνα του ιού της νέας γρίπης που αναγνωρίζονται από τα Β-λεμφοκύτταρα του ανθρώπινου ανοσοποιητικού (δηλαδή από τα αντισώματα, την “χυμική” όπως λέγεται ανοσία του οργανισμού) είναι ριζικά διαφορετικά από προηγούμενους ιούς γρίπης. Έτσι δεν υπάρχει προηγούμενη ανοσία, όλοι εμείς οι άνθρωποι είμαστε επιρρεπείς στη μόλυνση με τον ιό της νέας γρίπης, και για να προλάβουμε τη μόλυνση απαιτείται το εμβόλιο για να παράγει ο οργανισμός τα κατάλληλα αντισώματα. Όμως, τα αντιγόνα εκείνα του ιού που αναγνωρίζονται από τα κυταρροτοξικά (CD8) Τ-λεμφοκύτταρα του ανθρώπου, είναι σε μεγάλο βαθμό (70%) ίδια με παλιούς ιούς γρίπης. Έτσι ο ιός δύσκολα προκαλεί στον άνθρωπο σοβαρή νόσο, γιατί ο άνθρωπος έχει επαρκή κυτταρική ανοσία στον ιό, παρ’όλο που δεν έχει αντισώματα για να προστατευτεί από τη μόλυνση!

Όπως καταλαβαίνετε, πρόκειται για άκρως σημαντικό άρθρο και πολύ ενδιαφέροντα συμπεράματα, που θα αποτελέσουν διδάγματα από αυτή την πανδημία για το μέλλον.

Πάμε τώρα στη δήλωση της ημέρας, και αυτή ανήκει στον κ. Ευσταθίου, διοικητή του ΕΚΕΠΥ. Αντιγράφω από την “Καθημερινή”:

Το διαγνωστικό τεστ για τον Η1Ν1 δεν έχει νόημα να γίνεται αυτές τις ημέρες, διότι δεν υπάρχει εποχική γρίπη και κυκλοφορούν ελάχιστοι ρινοϊοί. Το 95% των περιπτώσεων είναι Η1Ν1.

Ασφαλώς και το διαγνωστικό τεστ δε χρειάζεται παρά μόνο στις βαριές περιπτώσεις, σε ασθενείς που νοσηλεύονται. Ασφαλώς, επίσης, εποχική γρίπη δε κυκλοφορεί σχεδόν καθόλου. ΟΜΩΣ, σε καμμία δε σημαίνει οτι το 95% όλων των περιπτώσεων που νοσούν με γριπώδη συνδρομή είναι Η1Ν1 (νέα γρίπη). Μάλλον η διατύπωση (για να μη πω κάτι άλλο) ήταν άστοχη. Ανατρέχοντας στην εβδομαδιαία έκθεση του ΚΕΕΛΠΝΟ, στο διάγραμμα 8, παρατηρούμε οτι απ’όσους εξετάστηκαν με φαρυγγικό επίχρισμα στα νοσοκομεία τις τελευταίες εβδομάδες, οι μισοί περίπου είχαν τη νέα γρίπη. Αυτό σημαίνει οτι οι άλλοι μισοί, νόσησαν από άλλες ιώσεις (όπως οι ρινοϊοί). Δηλαδή, από όσους έχουν γρίπη, όχι το 95% αλλά το 99.9% έχει τη νέα γρίπη. Αλλά από όσους έχουν γριπώδη συνδρομή, περίπου οι μισοί έχουν τη νέα γρίπη. Και απ’όσους έχουν λοίμωξη ανώτερου αναπνευστικού γενικά, ακόμη μικρότερο ποσοστό έχει τη νέα γρίπη.

Και πάμε στην απολύτως κορυφαία δήλωση, πάλι από την “Καθημερινή”:

Νομίζω ότι στην αντιμετώπιση της πανδημίας παίζουν ρόλο ο εμβολιασμός και η επικοινωνιακή πολιτική. Οχι τόσο ο σχεδιασμός και η προετοιμασία.

Εγώ τώρα τι να πω? Μόνο οτι ο κ. Ευσταθίου είναι διοικητής του “Εθνικού Κέντρου Επιχειρήσεων Υγείας”, αν σημαίνει κάτι ο τίτλος. Ο καθένας ας βγάλει τα συμπεράσματά του.

Αυτά προς το παρόν…

Η καλύτερη, ασφαλέστερη και πιο αποτελεσματική προστασία είναι ασφαλώς το εμβόλιο. Αυτό το έχουμε εξαντλήσει σαν θέμα. Από κει και πέρα η καθημερινότητά και οι κοινωνικές μας επαφές δε μπορεί παρά να συνεχιστούν, ακολουθώντας όμως μερικές συνήθειες που θα έπρεπε ούτως ή άλλως να ακολουθούμε, ανεξαρτήτως γρίπης. Και θα ήταν καλό αν αυτά τα θυμόμαστε και τα επόμενα χρόνια:

(1) Αν είμαστε άρρωστοι με συμπτώματα γρίπης, ακόμη και χωρίς πυρετό, μένουμε στο σπίτι. Παίρνουμε άδεια από τη δουλειά (όσο βέβαια είναι αυτό εφικτό), δε στέλνουμε το παιδί στο σχολείο, δε βγαίνουμε για καφέ ή διασκέδαση. Αποφεύγουμε τις μετακινήσεις, ειδικότερα με τα μέσα μαζικής μεταφοράς.

(2) Τηρούμε τους κανόνες ατομικής υγιεινής. Δε φταρνιζόμαστε και δε βήχουμε στον αέρα ή πάνω στους ανθρώπους, αλλά σε χαρτομάντηλο ή στον κόρφο μας (δεν είναι κακό!). Δεν αγκαλιάζουμε και δε φιλάμε τους ανθρώπους αν είμαστε άρρωστοι εμείς ή εκείνοι, πλένουμε τακτικά τα χέρια μας (ή τα καθαρίζουμε με αλκοολούχο διάλυμα ή εμποτισμένα μαντηλάκια) ιδιαίτερα πριν το φαγητό ή το κολατσιό, δεν αγγίζουμε μάτια-μύτη-στόμα χωρίς να έχουμε πλύνει τα χέρια μας, και -ιδιαίτερα σημαντικό- φροντίζουμε οι χώροι που κινούμαστε να αερίζονται καλά.

(3) Μάσκες δε χρειάζονται όταν κυκλοφορούμε έξω παρά μόνο σε άτομα ιδιαιτέρως υψηλού κινδύνου, π.χ. ανοσοκατεσταλμένους. Σημειώστε οτι έχουμε ενδείξεις οτι οι μάσκες Ν95 δε διαφέρουν σε αποτελεσματικότητα από την απλή χειρουργική μάσκα. Επιπλέον η μάσκα πιστεύεται οτι είναι πιο αποτελεσματική όταν τη φορούν οι ασθενείς με γρίπη για να μη κολλήσουν τους άλλους, όχι το αντίστροφο. Μεγαλύτερη σημασία έχει όμως η απομόνωση στο σπίτι και η τήρηση των κανόνων υγιεινής.

Για να χαλαρώσουμε λίγο, ακολουθούν μερικά παραδείγματα του τι δε χρειάζεται να κάνουμε:

Εικόνες από:

http://www.sfwchan.com/?id=3586
http://www.sfwchan.com/?id=3860
http://www.sfwchan.com/?id=3576

Τονίζει δε η αναφορά του ΕΜΕΑ (και το έχω πει και εγώ παλαιότερα) οτι οι αναφορές παρενεργειών ΔΕΝ τεκμηριώνουν αιτιότητα. Αναφέρονται συμβάντα που μπορεί να έχουν ή μπορεί να μην έχουν σχέση με το εμβόλιο. Με αυτό το δεδομένο λοιπόν, οι αναφορές παρενεργειών των πανδημικών εμβολίων ταυτίζονταν με το αναμενόμενο. Η μεγάλη πλειοψηφία τους ήταν ήπιες (π.χ. τοπικός πόνος στο σημείο της ένεσης), ενώ ελάχιστες αναφορές για σοβαρές ή θανατηφόρες παρενέργειες υπήρξαν, οι οποίες εξετάστηκαν και δε βρέθηκε να σχετίζονται με το εμβόλιο. Μπορείτε να διαβάσετε αναλυτικά ολόκληρη την αναφορά του EMEA εδώ.

Με την ευκαιρία, στην ίδια έκθεση επισημαίνεται και μια καινούργια ενδιαφέρουσα πληροφορία: παρατηρήθηκε αυξημένη συχνότητα πυρετού σε παιδάκια ως 3 ετών ύστερα από τη δεύτερη δόση του εμβολίου. Παρ’ότι λοιπόν είναι νωρίς να υποθέσουμε κάτι, δεν αποκλείεται με βάση αυτό το εύρημα κάποιες χώρες να αποφασίσουν να κάνουν μόνο μια δόση στα παιδιά και όχι δεύτερη. Βέβαια κι αυτό το ενδεχόμενο παρουσιάζει σοβαρά μειονεκτήματα. Ίδωμεν..

Χωρίς καθυστέρηση λοιπόν, το αναδημοσιεύω με αναφορά στην πηγή. Και επειδή πραγματικά λέει όσα έχω κατά καιρούς εξηγήσει και ίσως και με παρόμοιο στυλ γραφής, διευκρινίζω οτι… δεν είναι δικό μου το άρθρο, δεν είμαι εγώ ο συγγραφέας! Το λέω για να προλάβω τους καχύποπτους.

——–

Η συζήτηση για το εμβόλιο της νέας γρίπης

ΤΟΥ ΤΑΚΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ*

Ημερομηνία δημοσίευσης: 29/11/2009

Τον τελευταίο καιρό γίνεται πολλή συζήτηση για το εμβόλιο της νέας γρίπης. Κατά τη γνώμη μου η συζήτηση αυτή είναι συχνά άστοχη, γιατί επιχειρείται να δοθεί απάντηση σε ένα θέμα προσωπικής και συλλογικής υγείας (θα κάνω το εμβόλιο εγώ και η οικογένειά μου;) με ιδεολογικο-πολιτικά κυρίως κριτήρια (οι φαρμακοβιομηχανίες κερδίζουν υπέρογκα ποσά από το εμβόλιο και τη γρίπη).

Στην πραγματικότητα πρόκειται για δύο διαφορετικές συζητήσεις. Η πρώτη: Tο εμβόλιο της γρίπης είναι αποτελεσματικό; Έχει μήπως σοβαρές παρενέργειες; Ποιοι είναι οι κίνδυνοι από την ίδια τη γρίπη (από τους οποίους το εμβόλιο προστατεύει); Η δεύτερη συζήτηση: Ποιος ο ρόλος των φαρμακοβιομηχανιών; Τα συμφέροντα δημιούργησαν κλίμα φόβου για μια ήπια αρρώστια; Πόσα θα κερδίσουν οι εταιρείες από τον μαζικό εμβολιασμό;

Ασφαλώς οι εταιρείες κερδίζουν, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι το εμβόλιο δεν είναι ασφαλές και αποτελεσματικό. Άλλο θέμα το ένα και άλλο το άλλο.

Άνοδος του επιδημικού κύματος στην Ελλάδα

Βρισκόμαστε σε φάση ταχείας ανόδου του επιδημικού κύματος και παράλληλα γενίκευσης του εμβολιασμού στην Ελλάδα. Η πιο «τεχνική» συζήτηση για το εμβόλιο δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να παρακαμφθεί στο όνομα της «πολιτικής»: η προστασία της υγείας έχει προτεραιότητα.

Γιατί φέτος γίνεται τόσος θόρυβος, ενώ άλλες χρονιές ούτε συζητάμε για τη γρίπη; Φέτος έχει εμφανιστεί ένα νέο στέλεχος του ιού της γρίπης, στο οποίο κανένας στον πλανήτη δεν είχε ανοσία (το ίδιο έγινε και το 1918, το 1957, το 1968). Έτσι αναμένεται να αρρωστήσει ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων (πανδημία), πιθανώς της τάξης του 10-20% του πληθυσμού. Και μάλιστα, ένα μεγάλο μέρος από αυτούς αναμένεται να αρρωστήσουν σχεδόν ταυτόχρονα.

Γιατί τόση κινητοποίηση, ενώ η γρίπη είναι μια ήπια αρρώστια; Δεν είναι έτσι ακριβώς. Η γρίπη είναι ήπια στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων. Ωστόσο, σε μικρή αναλογία ατόμων μπορεί να προκαλέσει πνευμονία, σύνδρομο αναπνευστικής δυσχέρειας, ανεπάρκεια άλλων συστημάτων κ.α. Ο καθένας μας έχει μικρή πιθανότητα να αρρωστήσει σοβαρά (2-3 στα 1.000) ή να καταλήξει σε θάνατο (1 στις 10-20.000). Όμως, αθροιστικά σε όλον τον πληθυσμό, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ένα σημαντικό αριθμό συμπολιτών μας με σοβαρή νόσο (κυρίως νεαρής ή μέσης ηλικίας, όπως έχει δειχθεί), ορισμένοι από τους οποίους θα χρειαστούν νοσηλεία στην εντατική και κάποιοι θα καταλήξουν σε θάνατο. Η σχεδόν ταυτόχρονη νόσηση πολλών από εμάς μπορεί να οδηγήσει σε δοκιμασία το σύστημα υγείας και σε έλλειψη μονάδων εντατικής νοσηλείας όταν κάποιοι τις χρειαστούμε.

Αυτή ακριβώς είναι η ιδιομορφία της φετινής κατάστασης: αναμένεται να αρρωστήσει από γρίπη (τη νέα γρίπη) ένας πολύ μεγαλύτερος αριθμός ανθρώπων από ό,τι συνήθως. Και ενώ αναλογικά η πιθανότητα σοβαρής νόσου ή θανάτου είναι περίπου ίδια όπως κάθε χρόνο, ο απόλυτος αριθμός μπορεί να είναι μεγάλος.

Εμβόλιο: όπλο ασφαλές και αποτελεσματικό

Μπορούμε να είμαστε σίγουροι για το εμβόλιο, αφού οι γιατροί έχουν διχαστεί; Οι γιατροί δεν έχουν ακριβώς διχαστεί. Την τελευταία 20ετία στην ιατρική έχει συντελεστεί μια σιωπηρή επανάσταση: τείνει να γίνει κοινός τόπος στην επιστημονική κοινότητα ότι δεν υπάρχουν πια αυθεντίες. Το κρίσιμο δεν είναι η γνώμη του Α ή Β καθηγητή ή ειδικού (ή μη ειδικού), αλλά η τεκμηρίωση με βάση δεδομένα και μελέτες. Για το εμβόλιο της γρίπης τα επιστημονικά και ερευνητικά δεδομένα είναι συντριπτικά. Η επίκληση του «νομίζω» και του «φοβάμαι» δεν μπορεί να σταθεί με ίδιο βάρος απέναντι στον όγκο των δεδομένων που υπάρχουν.

Τι λένε τα δεδομένα. Ότι το εμβόλιο έχει μεγάλη αποτελεσματικότητα. Πάνω από 90-95% όσων εμβολιάζονται δημιουργούν αντισώματα σε προστατευτικά επίπεδα. Επιπλέον, το εμβόλιο έχει πολύ μεγάλο βαθμό ασφάλειας. Ήδη, όπως έχει συνοψίσει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, έχουν εμβολιαστεί περίπου 65 εκατομμύρια άνθρωποι με διάφορες μορφές πανδημικού εμβολίου, χωρίς σοβαρές παρενέργειες. Οι παρενέργειές του είναι κυρίως τοπικές ή ήπιες. Έχουν επίσης εμφανιστεί αλλεργικές αντιδράσεις που μπορούν να αντιμετωπιστούν και αντιμετωπίζονται στα εμβολιαστικά κέντρα.

Αντίθετα με αυτά που λέγονται καμιά φορά, το εμβόλιο έχει πίσω του μεγάλη εμπειρία – όχι ακριβώς το ίδιο, αλλά πολλά από τα συστατικά του και η τεχνολογία με την οποία παρασκευάζεται. Οι μελέτες δεν έχουν τεκμηριώσει σοβαρές παρενέργειες, παρ’ότι εγγύηση ασφάλειας 100% δεν υπάρχει, όπως δεν υπάρχει για καμία ιατρική παρέμβαση. Έχει τεκμηριωθεί όμως πολύ μεγάλος βαθμός ασφάλειας. Αντίθετα, η ίδια η γρίπη έχει τους κινδύνους που αναφέρθηκαν παραπάνω. Μάλιστα, γυναίκες σε κατάσταση εγκυμοσύνης έχουν 10 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να αρρωστήσουν σοβαρά, ενώ άτομα με αναπνευστικά προβλήματα 3 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα.

Το θέμα των παρενεργειών του εμβολίου της γρίπης δεν μπορεί να τίθεται εν κενώ. Η θέση ορισμένων γιατρών ότι «δεν ξέρω εάν το εμβόλιο είναι ασφαλές» δεν είναι «ουδέτερη» ή «αθώα». Έχει και αυτή μεγάλο βάρος και ευθύνη. Δεν μπορεί παρά να γίνεται συγκριτική στάθμιση των κινδύνων.

Όλοι μπορούν να προστατευθούν με το εμβόλιο. Ιδιαίτερα όσοι ανήκουν σε ειδικές ομάδες: τα άτομα με ορισμένα χρόνια νοσήματα (από το αναπνευστικό, την καρδιά, τα νεφρά ή το ήπαρ, ανοσοκαταστολή από νόσο ή φάρμακα κ.λπ.), οι έγκυες γυναίκες, οι γιατροί και νοσηλευτές (που επιπλέον καλούνται να μην αποτελούν κίνδυνο για τους ασθενείς τους), όσοι φροντίζουν βρέφη ηλικίας κάτω από 6 μηνών, τα παιδιά 6 μηνών έως 5 ετών.

Είναι κρίμα η δυνατότητα προστασίας με εμβολιασμό να ακυρωθεί από δισταγμούς που προέρχονται από ένα τελείως άλλο είδος συζήτησης.

*Ο Τάκης Παναγιωτόπουλος είναι καθηγητής υγείας του παιδιού στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας, επιδημιολόγος στο ΚΕΕΛΠΝΟ

Συνηθισμένες ενστάσεις για το εμβόλιο της νέας γρίπης

Το εμβόλιο μπορεί να προκαλέσει μια νευρολογική πάθηση που ονομάζεται σύνδρομο Guillain-Barre.

Αυτό είχε συμβεί στις ΗΠΑ το 1976 με συχνότητα 1 στις 100.000. Έκτοτε όχι μόνο έχει αλλάξει ριζικά η τεχνολογία παρασκευής των εμβολίων, αλλά και το θέμα έχει μελετηθεί εξαντλητικά. Σε πολύ μεγάλη μελέτη 12ετούς διάρκειας που έγινε στη Βρετανία, έχει βρεθεί ότι είναι σημαντικά πιο πιθανό να πάθει κανείς αυτή τη νευρολογική πάθηση από την ίδια τη γρίπη παρά από το εμβόλιο.

Το εμβόλιο περιέχει υδράργυρο που είναι βλαπτικός.

Το εμβόλιο της νέας γρίπης περιέχει μικρή ποσότητα αιθυλικού υδραργύρου (ονομάζεται και “θειομερσάλη”), που παίζει ρόλο συντηρητικού. Βλαπτική επίδραση έχει βρεθεί ότι έχει άλλη μορφή υδραργύρου, ο μεθυλικός υδράργυρος, που αργεί να αποβληθεί και παραμένει στον οργανισμό για μεγαλύτερο διάστημα. Για δεκαετίες, μέχρι το 1999, πολλά παιδιατρικά εμβόλια περιείχαν θειομερσάλη. Σε μελέτες με μεγάλο αριθμό παιδιών δεν έχει δειχθεί βλαπτική επίδραση στην υγεία ή την ανάπτυξη. (Βλ. σχετικές πληροφορίες από τον ΠΟΥ)

Το εμβόλιο περιέχει σκουαλένιο που μπορεί να βλάψει την υγεία.

Το σκουαλένιο είναι έλαιο που παράγεται από πολλούς ανώτερους οργανισμούς, μεταξύ των οποίων και ο άνθρωπος. Χρησιμοποιείται στα εμβόλια για την ενίσχυση της παραγωγής αντισωμάτων από το ανοσοποιητικό σύστημα (και γι’αυτό ονομάζεται “ανοσοενισχυτικό”). Είναι σε χρήση από το 1997 και περιέχεται σε εμβόλια που έχουν λάβει εκατομμύρια άτομα χωρίς να τεκμηριωθεί βλαπτική επίδραση. Υπάρχουν μάλιστα ενδείξεις οτι τα εμβόλια νέας γρίπης με ανοσοενισχυτικό δημιουργούν ανοσία που διαρκεί περισσότερο και -υπό ορισμένες συνθήκες- μπορεί να συνεχίσουν να έχουν αποτέλεσμα στην περίπτωση που ο ιός υποστεί μετάλλαξη. (Σχετικές πληροφορίες από τον ΠΟΥ)

Τα έχω ήδη πει και ξαναπεί. Όμως επειδή όλα αυτά τα χρόνια πρώτη φορά ακούω συνδικαλιστή να λέει το αυτονόητο, αντιγράφω από τη σημερινή Ελευθεροτυπία:

Πέντε μήνες απαιτούνται για να εκπαιδευτούν οι νοσηλευτές που θα προσληφθούν για να στελεχώσουν τις νέες κλίνες ΜΕΘ.

«Υπάρχει λύση, αλλά έπρεπε να ξεκινήσει ήδη από το προηγούμενο διάστημα», τονίζει ο Ρ. Ριζόπουλος. Να επιλεγούν νοσηλευτές με εμπειρία στις ΜΕΘ, να τους δοθούν κίνητρα για να μετακινηθούν εθελοντικά στις ΜΕΘ και να προσφέρουν παράλληλα, ημερησίως, δίωρη εκπαίδευση στους συναδέλφους τους, για να αυξηθεί το νοσηλευτικό προσωπικό που θα στελεχώσει τις ΜΕΘ στη διάρκεια της έξαρσης της πανδημίας. Ετσι, οι νέοι νοσηλευτές που θα προσληφθούν, θα μπορέσουν να καλύψουν τα κενά που θα αφήσουν οι παραπάνω στις άλλες κλινικές των νοσοκομείων».

Το μόνο που έχω να πω εγώ είναι οτι ούτε οι πέντε μήνες είναι αρκετοί, αλλά έστω είναι κάτι. Και να αναρρωτηθώ: θα τα εξηγήσει κανείς όλα αυτά στην καινούργια υπουργό υγείας???

Τα νοσοκομεία αυτό τον καιρό που είμαστε στη φάση του πανδημικού κύματος, βρίσκονται υπό τεράστια πίεση η οποία θα γιγαντωθεί το επόμενο διάστημα. Πρέπει να τα διατηρήσουμε σε λειτουργία για τους ανθρώπους που πραγματικά τα χρειάζονται. Αν όλοι μας σπεύδουμε στα νοσοκομεία με τον παραμικρό πυρετό και βήχα, τότε σύντομα θα καταρρεύσουν και δε θα μπορούν να εξυπηρετήσουν όσους πραγματικά τα χρειάζονται.

Ούτε χρειάζεται να ζητάμε από τα νοσοκομεία εργαστηριακή επιβεβαίωση της γρίπης με φαρυγγικό επίχρισμα. Δεν προσφέρει τίποτα, συνιστά σπατάλη πόρων, και επιβαρύνει τη λειτουργία των νοσοκομείων και των εργαστηρίων της χώρας.

Επιπλέον πρέπει να θυμόμαστε οτι η γρίπη είναι… γρίπη. Διαγιγνώσκεται κλινικά και θεραπεύεται με ανάπαυση, καλή διατροφή, πολλά υγρά, αντιπυρετικά και… υπομονή. Το νοσοκομείο δεν μπορεί να προσφέρει κάτι στους περισσότερους από εμάς. Το νοσοκομείο αντίθετα είναι απαραίτητο για όσους νοσήσουν βαριά από τη γρίπη. Όσους θα παρουσιάσουν αναπνευστική δυσχέρεια ή άλλες σοβαρές επιπλοκές από τη γρίπη.

Πότε λοιπόν θα πρέπει να το επισκεπτόμαστε? Όταν έχουμε σοβαρά συμπτώματα όπως: πολύ υψηλό πυρετό που δεν ανταποκρίνεται στα αντιπυρετικά, παρατεινόμενα συμπτώματα που δε βελτιώνονται μετά τις πρώτες 2-3 μέρες, και ιδιαίτερα αν παρουσιάζουμε αναπνευστική δυσχέρεια (δύσπνοια). Για τα παιδιά η εικόνα μπορεί να είναι πιο ύπουλη, και ορισμένα ανησυχητικά συμπτώματα είναι: αναπνευστική δυσχέρεια ή ταχύπνοια (γρήγορη αναπνοή), αλλαγή στο χρώμα του δέρματος (ωχρότητα ή μελάνιασμα), ληθαργικότητα ή ευερεθιστότητα του παιδιού, άρνηση λήψης τροφής ή υγρών, και επίσης εμμένοντα ή υποτροπιάζοντα συμπτώματα (π.χ. ο πυρετός υποχωρεί τις πρώτες μέρες αλλά επιστρέφει δριμύτερος).

Σαν γενικός κανόνας, αν η κατάστασή (εμάς ή του παιδιού μας) είναι τέτοια που να χρειάζεται εισαγωγή για νοσηλεία σε νοσοκομείο, τότε θα πρέπει να πάμε στο νοσοκομείο. Διαφορετικά όχι, και το λέω αυτό διότι πάνω κάτω ο καθένας καταλαβαίνει πότε είναι άσχημα και πότε όχι. Φυσικά χρειάζεται μια παραπάνω επαγρύπνηση για τα παιδιά και τους ανθρώπους υψηλού κινδύνου (χρονίως πάσχοντες), όμως το νόημα είναι οτι μην πάτε στο νοσοκομείο για ψύλλου πήδημα.

Πανδημία είναι, θα περάσει…

Από το blog αυτό έχω αναφερθεί κατά καιρούς σε ορισμένα λίγα πρόσωπα με τρόπο που θα μπορούσε να θεωρηθεί οτι βάλλω εναντίον τους. Π.χ. τους καθηγητές Μπεχράκη, Κρεμαστινό και Κωνσταντόπουλο, αξιωματούχους της πολιτείας όπως τους κ.κ. Ευσταθίου (Διοικητή ΕΚΕΠΥ), Πιερρουτσάκο (πρώην πρόεδρο ΚΕΕΛΠΝΟ) και Αβραμόπουλο (πρώην υπουργό υγείας), ή δημοσιογράφους όπως τον Τριανταφυλλόπουλο και τον Καλλιδώνη.

Θα ήθελα λοιπόν να τονίσω, οτι τίποτα προσωπικό δεν έχω με όλους τους παραπάνω ανθρώπους. Τους σέβομαι και τους υπολήπτομαι όλους ως άτομα, και δεν κρίνω τις προθέσεις και τα κίνητρα κανενός για οτιδήποτε. Πολύ δε περισσότερο δεν έχω καμμία πολιτική η οποιουδήποτε είδους σκοπιμότητα για αυτά που γράφω στο PandemicFlu GR.

Ότι γράφω επιδιώκω να είναι στοιχειοθετημένο, διαπιστώσιμο και διασταυρώσιμο, και οποτεδήποτε κριτικάρω κάτι αυτό προσπαθώ να είναι συγκεκριμένες πράξεις, καταστάσεις ή γεγονότα και όχι άνθρωποι. Καμμιά φορά μπορεί στο θυμό μου για τα στραβά που μας περιβάλλουν να πω και μια κουβέντα παραπάνω, όμως προσπαθώ πάντα να θίγω κακώς κείμενα κι όχι υπολήψεις. Γι’αυτό και δεν έχω πρόβλημα να ζητήσω συγνώμη από οποιονδήποτε θεωρήσει οτι θίγεται σαν άτομο (αν και δε νομίζω οτι οι προαναφερθέντες με διαβάζουν!!!), και αυτό περιλαμβάνει και όσους αφήνουν σχόλια στο blog αυτό.

Το σημαντικότερο όμως είναι οτι το PandemicFlu GR στόχο έχει να ενημερώσει υπεύθυνα για τα τεκταινόμενα γύρω από την πανδημία, καλύπτοντας ένα συγκεκριμένο επικοινωνιακό κενό που υπάρχει στο θέμα (όσο βέβαια μπορεί να το καλύψει ένας άνθρωπος). Αν επισημαίνω τα στραβά παντός είδους είναι για να ενημερώσω, όχι να στηλιτεύσω ή να κατηγορήσω ή να γκρινιάξω. Απλώς δεν έχω κανέναν τέτοιο σκοπό.

Αυτά. Κλείνει η παρένθεση και συνεχίζουμε…

Μέσα όμως στο αυξημένο ενδιαφέρον που υπάρχει αυτή την εποχή για τη γρίπη (λόγω του εμβολίου, λόγω της αύξησης των κρουσμάτων, λόγω των θανάτων, κλπ) έχουμε παραβλέψει τελείως ένα πολύ σημαντικό γεγονός.

Μας λέγαν συνέχεια οι ιθύνοντες (ο κ. Πιερρουτσάκος -πρώην πλέον- του ΚΕΕΛΠΝΟ, ο κ. Ευσταθίου του ΕΚΕΠΥ και ο κ. Αβραμόπουλος ως υπουργός υγείας) οτι αμέσως μόλις ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων δώσει το πράσινο φως, θα ξεκινήσουν στη χώρα μας οι εμβολιασμοί.

Πότε δόθηκε το πράσινο φως? Όπως είχα γράψει στο PandemicFlu GR, o Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMEA) εισηγήθηκε στην Κομισιόν την έγκριση κυκλοφορίας των εμβολίων στις 25 Σεπτεμβρίου, και η πανευρωπαϊκή άδεια κυκλοφορίας χορηγήθηκε τέσσερις ημέρες μετά στις 29 Σεπτεμβρίου όπως σημειώνεται στην περίληψη EPAR του Pandemrix και του Focetria (δείτε προς το τέλος των δύο εγγράφων).

Γι’αυτό και οι άλλες χώρες έχουν ήδη ξεκινήσει προ πολλού τον εμβολιασμό, και έχουν εμβολιάσει πολλά εκατομμύρια κόσμου. Αντίθετα εμείς ουσιαστικά ξεκινάμε τον εμβολιασμό με ΔΥΟ ΜΗΝΕΣ καθυστέρηση, και ενώ το δεύτερο πανδημικό κύμα έχει ξεκινήσει!

Η καθυστέρηση αυτή ακυρώνει κάθε δυνατότητα περιορισμού της πανδημίας με τον εμβολιασμό, γιατί όπως έχω εξηγήσει και προκύπτει κι από μελέτες, για να υπάρξει περιορισμός στην εξάπλωση της επιδημίας σε επίπεδο πληθυσμού πρέπει ο εμβολιασμός να γίνει αρκετά νωρίς και σε ικανό ποσοστό ώστε να έχουμε την περίφημη “ανοσία αγέλης” (herd immunity).

Πλέον λόγω της καθυστέρησης ο εμβολιασμός καθίσταται όχι μέσο καταπολέμησης της πανδημίας, αλλά μέσο ατομικής προστασίας των ευπαθών ομάδων και όσων άλλων επιλέξουν να εμβολιαστούν. Κι αυτό πάλι για όσους προλάβουν να εμβολιαστούν και να κάνουν αντισώματα (χρειάζονται οπωσδήποτε 2 εβδομάδες), προτού κολλήσουν τη γρίπη από το περιβάλλον τους.

Θα λογοδοτήσει άραγε κανένας για την δίμηνη αυτή καθυστέρηση του εμβολιασμού? Καθυστέρηση η οποία θα έχει προφανείς συνέπειες για τη δημόσια υγεία? Θα συνεχίσουν άραγε (κυρίως οι προηγούμενοι) να επιμένουν οτι “όλα ήταν έτοιμα και καλώς καμωμένα”? Ρητορικά ερωτήματα…

Πήρα σειρά σήμερα το πρωϊ. Δεν πόνεσε καθόλου, για την ακρίβεια ούτε που κατάλαβα την ένεση, αντίθετα με πολλούς συναδέλφους μου που είχαν πει οτι πονάει. Με ρωτήσαν πρώτα δυό-τρία πράγματα, όπως αν έχω αλλεργία στο αυγό. Μου κάναν το Focetria (το άλλο εμβόλιο που έχουμε αγοράσει ως χώρα είναι το Pandemrix, είναι το ίδιο ακριβώς, από διαφορετική εταιρία), και μου δώσαν και χαρτάκι με σφραγίδα που γράφει τον αριθμό παρτίδας του εμβολίου. Καραμελίτσα δε μου έδωσαν, τις δίνουν μόνο στα παιδιά!

Πληροφορίες που αναφέρουν οτι ευρίσκομαι στην εντατική (και γράφω στο blog όντας διασωληνωμένος και σε καταστολή) ύστερα από σοβαρές παρενέργειες του εμβολιασμού, ελέγχονται ως ανακριβείς…